خسارت ناشی از ارش؛ تحلیل ماهیت و احکام ارش با نگاهی به دادنامه صادره از شعبه 36 دادگاه عمومی حقوقی تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.

چکیده
دادنامه صادره از شعبه 36 دادگاه عمومی حقوقی تهران در مقام رسیدگی به دادخواست مطالبه ارش، خسارت تأخیر تأدیه و خسارات دادرسی، به‌مناسبت وارد موضوع ماهیت ارش و برخی احکام و آثار تشخیص آن شده است. دادگاه با این استدلال که ارش خود نوعی خسارت است، خسارت تأخیر تأدیه پرداخت ارش را نپذیرفته است. از سوی دیگر، دفاعیات وکیل خوانده در خصوص سقوط ارش به تبع اسقاط کافه خیارات را موجه تشخیص نداده و خوانده را بر اساس نظریه هیأت سه نفره کارشناسان به پرداخت ارش ناشی از عیب محکوم کرده است. در نوشتار حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی ماهیت ارش و سقوط ارش در صورت اسقاط خیار عیب مورد بررسی قرار گرفته است. تحلیل ماهیت ارش به عنوان جبران خسارت و یا ایفای تعهد ناشی از ضمان معاوضی در احکام و آثار آن موثر است؛ زیرا در صورتی که ارش خسارت به حساب آید، حکم به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه با ممنوعیت­هایی چون عدم تسجیل میزان خسارت و ممنوعیت تعلق خسارت بر خسارت همراه است. اما در صورتی که پرداخت ارش، اجرای تعهد به ضمان معاوضی باشد، ماهیت آن خسارت نبوده بلکه شیوه­ای برای دوباره برقرار نمودن موازنه و تعادل میان تعهدات قراردادی خواهد بود. در این صورت، پس از مطالبه ارش از سوی ذی­حق، استناد به قاعده ضمان ید به‌جای اتلاف و تسبیب می­تواند مانع ایراد ضرر ناشی از تأخیر تأدیه یا ایفای ارش گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Damages Arising from Arsh: An Analysis of the Substance and Legal Effects of Arsh in Light of the Award of Branch 36 of the Tehran General (Civil) Court

نویسندگان English

Sayyed Amin Pishnamaz 1
Ehsan Bahramy 2
1 PhD in Private Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Science and Culture, Tehran, Iran.
چکیده English

The award issued by Branch 36 of the Tehran General (Civil) Court, in the course of adjudicating a claim for recovery of Arsh, default damages for delay in payment, and litigation costs, incidentally addresses the nature of Arsh and certain rules and effects arising from its determination. The court, reasoning that Arsh itself constitutes a form of damages, declined to award damages for delay in payment of Arsh. On the other hand, the court rejected as unfounded the defenses raised by the defendant’s counsel regarding the extinguishment of Arsh as a consequence of the waiver of all options, and, relying on the opinion of a three-member expert panel, ordered the defendant to pay Arsh resulting from the defect. The present study examines, through a descriptive–analytical approach, the legal nature of Arsh and the issue of its extinguishment following the waiver of the option of defect. The characterization of Arsh as either compensation for loss or as performance of an obligation arising from Exchange Liability has a decisive impact on its legal rules and effects. If Arsh is regarded as damages, an award of default damages for delay in payment would face limitations such as the requirement of prior ascertainment of the amount of damages and the prohibition on awarding damages upon damages. Conversely, if the payment of Arsh is viewed as the performance of an obligation grounded in Exchange Liability, its nature would not be compensatory damages, but rather a mechanism for restoring equilibrium and balance between the reciprocal contractual obligations. In this latter case, once Arsh is claimed by the entitled party, reliance on the doctrine of warranty of possession, instead of the rules of destruction (itlāf) or causation (tasbīb), may preclude the occurrence of loss arising from delay in payment or non-performance of Arsh.

کلیدواژه‌ها English

Arsh
Waiver of All Options
Damages for Delay in Payment
Option of Defect
Debt
Exchange Liability
Civil Liability
الف) فارسی
-  کتاب­ها
1)     جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). دایره‌المعارف عمومی حقوق (الفارق). جلد 1. تهران: گنج دانش.
2)     جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402). فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل (تئوری موازنه). تهران: گنج دانش.
3)     جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1394). صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق. تهران: گنج دانش.
4)     شهیدی، مهدی (1395). حقوق مدنی 6 (عقود معین 1). تهران: مجد.
5)     صفایی، سید حسین (1398). قواعد عمومی قراردادها. تهران: میزان.
6)      صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب‌الله (1393). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سمت.
7)     قاسم‌زاده، سید مرتضی (1387). مبانی مسئولیت مدنی. تهران: میزان.
8)     کاتوزیان، ناصر (1397). قواعد عمومی قراردادها، جلد 5. تهران: گنج دانش.
- مقالات
9)     ایزدی‌فرد، علی‌اکبر و فلاح، مهدی (1394). «تأملی درباره ماهیت و مبنای ارش مدنی». مجله حقوقی دادگستری. دوره 79، شماره 90.
10)  جواهرکلام، محمدهادی و غلامحسینی، عرفان (1404). «تحلیل فقهی ـ حقوقی تأثیر سقوط و اسقاط خیار عیب بر مطالبه ارش؛ با تأکید بر رویه قضایی». فصلنامه قضاوت. دوره 25، شماره 122.
11)  صفایی، سید حسین و ذاکری‌نیا، حانیه (1394). «بررسی تطبیقی شیوه‌های جبران خسارت در مسئولیت مدنی غیرقراردادی». فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی. دوره 45، شماره 2.
12)  محسنی، حسن و میرشکاری، عباس (1395). «مطالعه زیان دیرکرد دین ناشی از ضمان قهری». فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی. دوره 46، شماره 1.
ب) عربی
13)  ابن بابویه، علی (1406 ه.ق). فقه‌الرضا. مشهد: المؤتمر العالمی للإمام الرضا (ع).
14)  آخوند خراسانی، محمدکاظم (1406 ه.ق). حاشیه مکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15)  حسینی روحانی، سید محمدصادق (1414 ه.ق). فقه الصادق. جلد 17. قم: مؤسسه دارالکتاب.
16)  خویی، سید ابوالقاسم (بی‌تا). منهاج الصالحین. جلد 2. نجف: مؤسسه الخویی الاسلامیه.
17)  سبحانی، جعفر (1414 ه.ق). المختار فی احکام الخیار. قم: مؤسسه الإمام الصادق (ع).
18)  شهید اول، شمس‌الدین محمد بن مکی (بی‌تا). الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. جلد 3. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
19)  شهید ثانی (عاملی)، زین‌الدین بن علی (1412 ه.ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (شرح سلطان العلماء). جلد 1. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
20)  شیخ انصاری، مرتضی (بی‌تا). کتاب المکاسب. جلد 5. قم: تراث شیخ الاعظم.
21)  شیخ مفید، محمد بن محمد (1413 ه.ق). المقنعه. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
22)  طباطبایی یزدی، سید کاظم (1370). حاشیه مکاسب. جلد 2. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
23)  علامه حلی، حسن بن یوسف (1410 ه.ق). ارشاد الاذهان الی احکام الایمان. جلد 1. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
24)  علامه حلی، حسن بن یوسف (1414 ه.ق). تذکره الفقهاء. جلد 11. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
25)  علامه حلی، حسن بن یوسف (1418 ه.ق). قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام. جلد 2. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
26)  گلپایگانی، سید محمدرضا (1371). هدایه العباد. جلد 1. قم: دارالقرآن الکریم.
27)  محقق کرکی، علی بن حسین (1414 ه.ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. جلد 4. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
28)  موسوی خمینی، سید روح‌الله (1421 ه.ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
29)  موسوی خمینی، سید مصطفی (بی‌تا). مستند تحریرالوسیله. جلد 2. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
30)  نجفی، محمدحسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. جلد 23. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 04 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 29 فروردین 1405
  • تاریخ اولین انتشار 01 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1405