بررسی فقهی و حقوقی حکم تصرفات حقوقی و مادی مشتری پیش از اخذ به شفعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.

چکیده
تعبیر ماده ۸۱۶ قانون مدنی مبنی بر «... باطل می‌نماید» به عنوان اثر اخذ به شفعه در اعتبار معاملات مشتری، محل اختلاف نظر میان حقوقدانان شده، مبنی بر اینکه چگونه معامله‌ای صحیح، تبدیل به معامله‌ای باطل از روز نخست انعقاد آن می‌گردد؟ اثر قهقرایی اخذ به شفعه با صحت تصرفات مشتری، چگونه قابل جمع است؟ در این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای و با مداقه در سوابق فقهی، از جمله، امکان بطلان از روز نخست انعقاد، یا انفساخ آن، در جمع با سایر احکام موجود در خود قانون مدنی، شامل صحت تصرفات حقوقی خریدار یا مالکیت او بر منافع منفصل از تاریخ بیع تا اخذ به شفعه، در یافته‌ایم که نظریه انفساخ چنین عقودی، با نظام حقوقی و قواعد موجود سازگارتر به نظر می‌رسد. در بحث تصرفات مادی نیز، دو فرض عدم جواز تصرفات مادی خریدار در مال مورد شفعه و جواز آن، از یکدیگر تفکیک و در حالت نخست، خریدار مکلف به قلع مستحدثات و زراعت، بدون استحقاق دریافت معوض بوده، اما در فرض دوم، علیرغم اختیار خریدار به قلع مستحدثات خود به واسطه مالکیت بر آنها، در صورتی که مستحدثات، شامل بنا و درخت باشد، امکان ازاله آنها توسط شفیع وجود دارد، زیرا اخذ به شفعه موجب تملک مبیع توسط شفیع است و وی حق خواستن آن را به همان صورت اولیه دارد؛ اما اگر مستحدثات، شامل زراعت باشد، با توجه به اینکه مدت مورد انتظار برای رسیدن زرع، در حکم منفعتی است که به وسیله خریدار، قبل از اخذ به شفعه استیفا گردیده، شفیع حق قلع تا پیش از رسیدن آن را ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Jurisprudential and legal review of the judgment of the client's legal and material possessions Before receiving intercession

نویسندگان English

Majid Arefali 1
Mohammad Farzanegan 2
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran.
چکیده English

The interpretation of Article 816 of the Civil Code that "... shall be void" as the effect of intercession in the validity of customer transactions has become a source of disagreement among jurists, as to how a valid transaction becomes a void transaction from the first day of its conclusion. Will it be?! How can the regressive effect of receiving shafea be combined with the accuracy of the customer's possessions? By looking at the jurisprudential records, including the possibility of annulment from the first day of the contract, or its rescission, together with other rulings in the civil law itself, including the validity of the buyer's legal possessions or his ownership of separate interests from the date of the sale to the acceptance of the intercession. The theory of canceling such contracts seems more compatible with the existing legal system and rules. In the matter of material possessions, the two assumptions of the impropriety of the buyer's material possession of the property subject to protection and its permissibility are separated from each other, and in the first case, the buyer is obliged to take possession of the property and agriculture, without the right to receive compensation. However, in the second assumption, despite the buyer's right to dispose of his properties by owning them, if the properties include buildings and trees, there is a possibility of removing them by the intercessor, because taking the intercession causes ownership of the seller by the intercessor.

کلیدواژه‌ها English

Intercession
Customer
Legal Possessions
Material Possessions
1. انصاری، مرتضی (۱۴۱۵ه.ق)، مکاسب، جلد ششم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، قم.
2. اردبیلی، احمد بن محمد (1403ه.ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، جلد نهم، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامی، قم.
3. اصفهانی، محمد حسین (1409ه.ق)، الاجاره، چاپ دوم، موسسه النشر الاسلامی، قم.
4. امامی، سید حسن (1394)، حقوق مدنی، جلد سوم، چاپ چهل و یکم، انتشارات اسلامیه، تهران.
5. تقی زاده، ابراهیم؛ علیپور، سحر (1398)، حقوق مدنی- ارث، وصیت، شفعه، چاپ اول، انتشارات مجد، تهران.
6. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1388)، حقوق مدنی-رهن و صلح، چاپ چهارم، انتشارات گنج دانش، تهران.
7. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1399)، مجموعه محشی قانون مدنی، چاپ هفتم، انتشارات گنج دانش، تهران.
8. حایری شاهباغ، علی (1376)، شرح قانون مدنی، جلد دوم، چاپ اول، انتشارات گنج دانش، تهران.
9. حسینی عاملی، جواد (1419ه.ق)، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، جلد هجدهم، موسسه النشر الاسلامی، قم.
10. حلی (علامه)، حسن بن یوسف (۱۴۲۰ه.ق)، تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، جلد چهارم، موسسه امام صادق (ع)، قم.
11. حلی (علامه)، حسن بن یوسف (1414ه.ق)، تذکره الفقها، جلد دوازدهم، چاپ اول، موسسه آل البیت (ع)، قم.
12. حلی (علامه)، حسن بن یوسف (1413ه.ق)، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، جلد سوم، چاپ دوم، موسسه اسماعیلیان، قم.
13. حلی (محقق)، جعفر بن حسن (1408ه.ق)، شرایع الاسلام فی مسایل الحلال و الحرام، جلد سوم، چاپ دوم، موسسه اسماعیلیان، قم.
14. حلی، یحیی بن سعید (1405ه.ق)، الجامع للشرایع، موسسه سید الشهدا العلمیه، قم.
15. حلی، محمد بن حسن (1387ه.ق)، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، جلد دوم، چاپ اول، موسسه اسماعیلیان، قم.
16. خویی، ابوالقاسم (1410ه.ق)، منهاج الصالحین، جلد دوم، چاپ بیست و هشتم، مدینه العلم، قم.
17. شهید اول، محمد بن مکی (1417ه.ق)، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، جلد سوم، چاپ دوم، موسسه النشر الاسلامی، قم.
18. شهید ثانی، زین العابدین (1413ه.ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، جلد دوازدهم، چاپ اول، موسسه المعارف الاسلامیه، قم.
19. طباطبایی یزدی، محمد کاظم (1421ه.ق)، حاشیه مکاسب، جلد دوم، چاپ دوم، نشر اسماعیلیان، قم.
20. طوسی، محمد بن حسن (1387ه.ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، جلد سوم، المکتبه المرتضویه لااحیاء الآثار الجعفریه، تهران.
21. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ه.ق)، الخلاف، جلد سوم، موسسه النشر الاسلامی، قم.
22. کرکی، علی بن حسین (1414ه.ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد ششم، چاپ دوم، موسسه آل البیت (ع)، قم.
23. کاتوزیان، امیر ناصر (1387)، حقوق مدنی- ایقاع، چاپ چهارم، انتشارات میزان، تهران.
24. کاتوزیان، امیر ناصر (1380)، دوره مقدماتی حقوق مدنی-درس‌هایی از شفعه، وصیت، ارث، چاپ دوم، انتشارات میزان، تهران.
25. محقق داماد، مصطفی (1426ه.ق)، اخذ به شفعه، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران.
26. مغنیه، محمد جواد (1421ه.ق)، فقه الامام جعفر صادق (ع)، جلد چهارم، چاپ دوم، موسسه انصاریان، قم.
27. موسوی خمینی، روح ا... (۱۳۹۸)، تحریر الوسیله، جلد اول، دفتر انتشارات اسلامی، قم. 
28. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ه.ق)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد سی و هفتم، چاپ هفتم، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4
تابستان 1405
صفحه 127-148

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 04 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 06 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 01 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 مرداد 1405