1
کارشناس ارشد حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
2
دانشیار گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی ابعاد حقوقی و بینالمللی حادثه شهادت سردار محمدرضا زاهدی، فرمانده ارشد سپاه قدس، در حمله هوایی نیروهای رژیم اسرائیل به دمشق در تاریخ ۱۳ فروردین ۱۴۰۳ میپردازد. این عملیات که در قلمرو یک کشور ثالث و در شرایط فقدان مخاصمه مسلحانه مستقیم انجام شد، نمونهای آشکار از توسل غیرقانونی به زور و نقض اصول بنیادین حقوق بینالملل محسوب میشود. بر اساس منشور ملل متحد، بهویژه ماده ۲(۴)، چنین اقداماتی مغایر با اصل عدم مداخله و احترام به حاکمیت دولتها است و میتواند به عنوان اقدامی غیرمشروع در عرصه بینالملل تلقی شود. با اتکا به تحلیل دقیق اسناد حقوقی، معاهدات بینالمللی و آرای قضایی، این مقاله نشان میدهد که ترور سردار زاهدی نقض آشکار حق حیات، حاکمیت ملی و امنیت بینالمللی است و میتواند در چارچوب «تروریسم دولتی» دستهبندی شود. این موضوع نهتنها ابعاد حقوقی، بلکه ابعاد سیاسی و امنیتی گستردهای دارد و مرزهای اقدام نظامی و اعمال زور غیرقانونی را در منازعات معاصر تبیین میکند. یافتهها حاکی از آن است که این حادثه فراتر از پیامدهای امنیتی، چالشهای جدی حقوقی برای جامعه بینالملل ایجاد کرده و ضرورت تقویت سازوکارهای پاسخگویی و تضمین اجرای حقوق بینالملل را برجسته میسازد. چنین اقدامات فرامرزی پیامدهای عمیقی بر ساختار روابط بینالملل دارد، موجب تضعیف اعتماد میان دولتها و کاهش مشروعیت و انسجام نظام بینالملل میشود. این مطالعه با ارائه چارچوبی تحلیلی و حقوقی، به درک عمیقتر ابعاد و پیامدهای این رخداد کمک میکند و بر اهمیت تقویت مبانی پاسخگویی حقوقی و احترام به حاکمیت در نظام بینالملل تأکید میورزد. همچنین، این تحقیق به بحث گستردهتر درباره تلاقی حاکمیت ملی، استفاده از زور، حقوق بشر و امنیت بینالمللی در عصر ژئوپولیتیک معاصر میافزاید و ضرورت بازتعریف سازوکارهای حقوقی در مواجهه با چنین وقایع را روشن میسازد.