تحولات حقوقی

تحولات حقوقی

شیوه‌های رسیدگی به اختلافات میان نهادهای دولتی در ایران و آفریقای جنوبی: مقایسه نقش مراجع قضایی و سازوکارهای شبه‌قضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق بین الملل عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه معارف اهل‌البیت(ع)، دانشکده الهیات و معارف اهل‌البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
با توجه به افزایش تعداد دستگاه‌های اجرایی و پیچیده‌تر شدن روابط میان واحدهای مختلف دولتی، بروز اختلافات درون‌دولتی امری اجتناب‌ناپذیر است. ارجاع این اختلافات به مراجع قضایی از جمله دادگستری، معمولاً روندی طولانی، پرهزینه و نیازمند تخصص‌های حقوقی خاص دارد؛ امری که با ضرورت همکاری منسجم بخش‌های مختلف دولت در مسیر مدیریت مؤثر امور عمومی سازگار نیست. به همین دلیل، دولت‌ها همواره در پی آن‌اند که پیش از مراجعه به محاکم رسمی، از سازوکارهای داخلی، غیرقضایی و کم‌هزینه‌تر برای حل‌وفصل اختلافات بهره‌گیرند. در حقوق جمهوری اسلامی ایران، اصل ۱۳۴ قانون اساسی اختیار رسیدگی به اختلافات میان دستگاه‌های اجرایی را به هیأت وزیران واگذار می‌کند. در پی این حکم، دولت از سال ۱۳۵۷ تاکنون مقررات متعدد و متنوعی در قالب تصویب‌نامه برای سامان‌دهی این نوع اختلافات وضع کرده است؛ مقرراتی که در برخی موارد با صلاحیت عام دادگستری به‌موجب اصل ۱۵۹ قانون اساسی محل تعارض و بحث بوده‌اند. در نظام حقوقی آفریقای جنوبی نیز سازوکاری مشابه مشاهده می‌شود. طبق قانون چارچوب روابط بین‌دولتی این کشور، حل‌وفصل اختلافات اداری باید ابتدا در درون ساختار دولت و به‌وسیلۀ روش‌های مندرج در قانون انجام شود و تنها در صورتی که این روش‌ها ناکارآمد باشند یا اختلاف رسماً اعلام گردد، امکان مراجعه به مرجع قضایی فراهم است .این نوشتار با مرور تاریخی شکل‌گیری این رویه‌ها، بررسی مبانی تفسیری قانون اساسی دو کشور و تحلیل تطبیقی سازوکارهای موجود، به ارزیابی قوت‌ها و کاستی‌های هر نظام می‌پردازد و در پایان راه‌حل‌هایی برای بهبود کارآمدی فرایند حل اختلافات درون‌دولتی پیشنهاد می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jurisdiction government disputes in Iran and South Africa; Through judicial or quasi-judicial authorities?

نویسندگان English

Mohammadjavad Heydarian Dolatabadi 1
Ehsan Aliakbari Babukani 2
1 PhD student in Public International Law, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Ahl-al-Bayt Studies, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

Disputes between government agencies are inevitable due to the expansion of agencies and subordinate institutions and complex intergovernmental relations. The internal litigation of government agencies, in refrences such as the justice administration, requires a long time to complete the process, excessive costs and expertise - which due to the necessity of work with the cooperation and coherence of the government agencies, as components The body of government has not met the needs of the government in the course of the country's development, so the government has always given priority to internal and non-judicial mechanisms for resolving disputes due to faster, simpler and easier procedures.   In the legal regime of the Islamic Republic of Iran, according to Article 134 of the Constitutional Law, which refers to the authority of the Council of Ministers to handle disputes between executive agencies, various resolutions have been written by the Council of Ministers since 1357. Which is in conflict with the general jurisdiction of the judiciary (derived from Article 159 of the Constitutional Law).  The government of the Republic of South Africa has a similar mechanism to Iran in resolving intergovernmental disputes. Also, according to INTERGOVERNMENTAL RELATIONS FRAMEWORK ACT, 2005 of South Africa, in resolving disputes between government agencies, priority is given to resolving disputes within the government system. It is through the methods set out in the law, and only if the dispute is formally declared or none of the methods in the law are effective, government agencies can institute judicial action. In this brief, we will discuss the historical course of the mentioned procedure, the interpretation of the constitution in the mentioned subject and the comparative comparison of the mentioned mechanism in Iran and South Africa, and while pointing out their advantages and disadvantages, we offer a suitable solution.

کلیدواژه‌ها English

Dispute resolution
intergovernmental dispute
government bodies
the executive
South African law
1-   ابوالحمد، عبدالحمید. (1369)، «پیرامون یک رأی وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور و مسأله شخصیت حقوقی دولت»، کانون وکلا، 151-150.
2-   ابوالحمد، عبدالحمید.(1376)، حقوق اداری ایران. ش 638 به بعد، چاپ حیدری.
3-   استوارسنگری،کوروش. (1392). «مفهوم دولت در آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور». مجله تحقیقات حقوقی. ش62 .
4-   اسدی، شهاب. (1391). «بررسی آیین نامه ها و شیوه نامه های رفع اختلاف دستگاه های اجرایی و جایگاه سازمان تامین اجتماعی در آن». تأمین اجتماعی ، شماره 38.
5-   اسدی، شهاب. (1392). «بررسی آیین نامه ها و شیوه نامه های رفع اختلاف دستگاه های اجرایی و جایگاه سازمان تامین اجتماعی در آن». تأمین اجتماعی ، شماره 39.
6-   اصغری نژاد، سیما. (1396)، «نظام حقوقی حل اختلافات دستگاه­های اجرایی و چالش­های آن». پایان­نامه ارشد حقوق­عمومی.
7-   امامی تلارمی، محمد؛ استوار سنگری، کوروش. (1396)، حقوق اداری، ویرایش سوم، تهران:میزان ج 1.
8-   انصاری، ولی الله. (1377)،کلیات حقوق اداری. میزان.
9-   جعفری تبار، حسن. (1383)، مبانی فلسفی تفسیر حقوقی شرکت سهامی.
10-                       حسن­وند، محسن؛ طبایی، مهشیدسادات؛ جمشیدوند، فاطمه. (1394)، «حل و فصل اختلافات بین دستگاه­های دولتی در حقوق ایران»، مقاله در دومین کنفرانس بین المللی پژوهش­های نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی.
11-                       طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. (1397)، حقوق اداری ایران. سمت.
12-                       کاشانی، جواد. پاییز (1389)، «چگونگی رفع اختلاف بین دستگاه های دولتی»، فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست، ویژه­نامه هفته پژوهش (1388)، شماره 30، سال دوازدهم.
13-                       نعم، مختار. (1386). «حل اختلاف دستگاه های دولتی :از قضاوت تا مدیریت». فصلنامه اطلاع رسانی حقوقی. دوره جدید سال ششم، شماره 12.
14-                       دفتر بررسی­های حقوقی. (1375)، پژوهش حقوقی:پیشنهادی برای حل و فصل اختلافات مراجع دولتی:راهی نزدیک تر برای حل اختلافات، مجلس و پژوهش، شماره 20.
15-                       صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،  (1369) ، نشر اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی اداره تبلیغات و انتشارات، ج سوم، جلسه 29 ام شورا.
16-                        Fox, W. and I. H. Meyer. 1995. Public administration dictionary. Kenwyn:Juta. Mentzel, C. and J. Fick. 1996. Transformation perspectives on policy management:Dynamics of intergovernmental relations with specific refrence to the Eastern Cape. Africanus 26(2).
17-                        Malan, L, 2005.  Intergovernmental relations and co-operative government in South Africa:The ten-year review. Unisa Press. University of Pretoria. Vol. 24, No. 12, PP. 226-243.
18-                        Wright, D. S. 1978. Understanding intergovernmental relations.  Massachusetts:Duxbury Press.
19-                        Malan, L, 2008. The Impact of IntergovernmentalRelations and Co-operative Government on Good Governance in South Africa. African Journal of Public Affairs. Vol 2. No 1, pp. 76-86.
20-                        Olivier, N. INTERGOVERNMENTAL RELATIONS IN SOUTH AFRICA:CONFLICT RESOLUTION WITHIN THE EXECUTIVE AND LEGISLATIVE BRANCHES OF GOVERNMENT. Intergovernmental Relations in Federal Countries. pp.72-90.
وب­گاه­ها:
21-                       وب­گاه دانشگاه تهران، معرفی رشته مطالعات آفریقای جنوبی، به آدرس:https://fws.ut.ac.ir/
22-                       وب­گاه رسمی دولت آفریقای جنوبی (South African Government – www.gov.za)
 
فهرست قوانین و مقررات
 ایران
1-                   قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358.
2-                   قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1389
3-                   قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1383
4-                   قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395
5-                   قانون برنامه و بودجه، مصوب 1351  
6-                   قانون پرداخت محکومبه به دولت و عدم تأمین و توقیف اموال دولتی، مصوب 1365
7-                   قانون تجارت، مصوب 1311
8-                   قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، مصوب 1380
9-                   قانون محاسبات عمومی، مصوب1366
10-               قانون مدیریت خدمات کشوری، مصوب 1386
11-               لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1399-1398)
12-               لایحة قانونی نحوة خرید و تملک اراضی و املاک، مصوب 1358شورای انقلاب
13-               ماده واحده قانون فهرست نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی، مصوب 1373
آفریقای جنوبی
14-                CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF SOUTH AFRICA, 1996
15-                INTERGOVERNMENTAL RELATIONS FRAMEWORK ACT, 2005

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 02 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 06 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404