تحولات شکل­ گرایی در معاملات اموال غیرمنقول در نظام حقوق نوشته، فقه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.

چکیده
تقابل شکل­ گرایی-که ثبت اسناد مربوط به معاملات یکی از مظاهر آن محسوب می­شود- با اصل رضایی بودن تنها بخشی از نقش آن در حقوق معاصرِ کشورهای حقوق نوشته را آشکار می­ سازد و این ادعا-که تلاقی قصدها به تنهایی برای ایجاد قرارداد کافی است- نیز فقط بخشی از حقوق موضوعه را به حساب می ­آورد. برای کشف اهمیت شکل­ گرایی، باید از تحلیل قواعد مربوط به تشکیل قراردادها فراتر رفت. با وجود تثبیت اصل رضایی بودن عقود، شکل ­گرایی، نقش مهمی در حقوق معاصر دارد و مکمل آن نیز می­ باشد. در فقه اسلامی، توجه فقها عمدتا روی بیان ارادۀ انشایی به غیر از طریق نوشتن، مخصوصا لفظ متمرکز بود. حتی گروهی، لفظ را عنصر مقوم انشای معاملاتی و امری ماهوی دانستند که می­ توان آن را با شکل­ گرایی اجباری در حقوق روم مقایسه نمود با این حال، فقط گروهی از فقهای متأخر استفاده از نوشته در بیان اراده را در موارد نادر پذیرفتند بدون اینکه طرفین به انجام آن، ملزم باشند. با اینکه در قانون مدنی، نوشته در اعمال حقوقی جایگاهی ندارد، در حقوق اسناد تجاری، معاملات انجام شده روی سند، لزوما باید مکتوب باشد و قانون ثبت اسناد و املاک و همچنین قانون امور حسبی نیز لزوم استفاده از نوشته در برخی اعمال حقوقی مانند، صلحنامه، هبه نامه، وصیت­نامه و غیره را مورد تأکید قرار داد. در مقررات حقوقی ایران-که بر مکتوب نمودن اعمال حقوقی تأکید شده است- ثبت، جنبۀ تکمیلی دارد و اصل توافقی بودن اعمال حقوقی و نقش سازندۀ اراده در آنها، هرگز نفی نشده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Developments of Formalism in Transactions of Immovable Properties in Civil Law System, Jurisprudence and Iranian Law

نویسنده English

Ahmad Esfandiari
Assistant Professor of Departement of Private Law, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran.
چکیده English

The opposition of formalism- which the registration of documents related to transaction is one of it's manifestations- to the principle of the consensualism in contracts, reveals only part of it's role in the contemporary law in civil law countries, and the allegation that a simple exchange of creative intention is sufficient to create a contract also accounts for only part of the positive law. To discover the importance of formalism, one must go beyond the analysis of the rules relating to the formation of contracts. Despite the establishment of the principle of consent in contracts, formalism plays an important role in contemporary law and is also a complemention to it. In Islamic jurisprudence, the focus of jurists was mainly on the expression of the intention of the contract by method other than writing, especially by words. Some even considered words to be a constituent element of the contract and something substantial that can be compared to the mandatory formalism in Roman law. However, only a group of later jurists, accepted the use of writing to express intention in rare cases without the parties being obliged to do so. Although there is no position for writing in legal acts in civil law, in negotiable instruments law, transactions made on a instrument must necessarily be in writing and the Registration of Documents and Real Estate act, as well as the Hesbi Affairs act, have also emphasized the need to use writing in some legal acts such as peace agreements, gift agreements, wills, etc. In Iranian legal regulations, which it is emphasized on the writing of legal acts, the role of registration is a complementary aspect and the principle of consensuality of legal acts as well as the constructive role of the intention has never been denied in them.

کلیدواژه‌ها English

Necessity
Properties
Consensus
Registration
Formalism
Wording
Immovable
اژه ای، علی محمّد (1373)، مبانی منطق، چاپ اوّل، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
امامی، سیّدحسن (1372)، حقوق مدنی، جلد اول، چاپ دهم، تهران: کتابفروشی اسلامیّه.
امیری قایم مقامی، عبدالمجید (1378)، حقوق تعهّدات، جلد دوم، چاپ اوّل، تهران: نشر میزان.
انصاری، مرتضی (1410ق)، کتاب المکاسب، جلد اول، بی­چا، بیروت: چاپ مؤسّسۀ فعّال.
باقری، مهری (1383)، مقدمّات زبانشناسی، چاپ هفتم، تهران: قطره.
جبعی عاملی، زین الدین (1308ق)، الرّوضه البهیّۀ فی شرح اللّمعۀ الدّمشقیّۀ، جلد اول، 1308ق، تهران: به خط عبد الرّحیم.
جعفری لنگرودی، محمّدجعفر (1957)، دایرۀ المعارف حقوق مدنی و تجارت، جلد اول، چاپ اول، تهران: بنیاد راستاد.  
جعفری لنگرودی، محمّدجعفر، (1380)، فلسفه حقوق مدنی، جلد اول، چاپ اوّل، تهران: کتابخانۀ گنج دانش.
دبیر مقدّم، محمّد (1387)، زبانشناسی نظری، چاپ اوّل، تهران: انتشارات سمت.
دوسوسور، فردینان (1382)، زبانشناسی عمومی، ترجمه کوروش صفری، چاپ دوّم، تهران: انتشارات هرمس.
سنهوری، احمد (1988)، مصادر الحقّ فی فقه الاسلامی، جلد اول، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیّه.
سنهوری، احمد (1388)، نظریّۀ العقد، جلد اول، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیّه.
سنهوری، احمد (1988)، الوسیط فی شرح القانون المدنی، جلد اول، چاپ دوم، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
شهیدی، مهدی (1371)، «فروش مال غیر منقول بدون تنظیم سندرسمی»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، دورۀ 1، شماره 11، 9-43.
شهیدی، مهدی  (1373)، جزوۀ حقوق مدنی3، بی­چا، تهران: دانشکده حقوق دانشکدۀ شهید بهشتی.
شهیدی، مهدی (1373)، حقوق مدنی3، تعهّدات، چاپ چهاردهم، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
شهیدی، مهدی (1380)، تشکیل قراردادها تعهّدات، چاپ دوّم، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد .
عبدالملکی، مهدی (1389)، «اوصاف اسناد براتی در نظریه های حقوقی»، مجله حقوقی دادگستری، دورۀ 74، شماره69، 117-175.
قاسم زاده، سیدمرتضی (1380)، نقش سکوت در بیان اراده، مجلّۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شمارۀ 51، 65-86..
قزوینی، علی (1219ق)، صیغ العقود، بی­چا، تهران: کتابفروشی اسلامیّه.
قنواتی، جلیل (1383)، مطالعۀ تطبیقی ایجاب و قبول، چاپ اوّل، قم :بوستان کتاب قم.
گرجی، ابوالقاسم (1378)، مقالات حقوقی، جلد اول، چاپ سوّم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
گروهی از نویسندگان  (1374)، تفسیری بر حقوق بیع بین المللی، جلد اول، ترجمۀ داراب پور، مهراب، چاپ اوّل، تهران: کتابخانه گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر (1395)، عقود معین، جلد اول، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (1364)، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، چاپ اوّل، تهران: انتشارات بهنشر.
کاتوزیان، ناصر (1377)، نظریّۀ عمومی- ایقاع معیّن، چاپ دوّم، تهران: نشر دادگستر.
مظفّر، ،محمّدرضا (1373)، منطق، ترجمۀ منوچهر صانعی دره بیدی، چاپ اوّل، تهران:  انتشارات حکمت.
مکی عاملی، محمد بن جمال الدین (1413)، اللمعه الدمشقیه، چاپ دوم، قم: منشورات داراالفکر.
محقّق داماد، سیّد مصطفی، قنواتی، سیّد جلیل، وحدتی شبیری، سیّد حسن، عبدی پور، ابراهیم (1379)، حقوق قراردادها در فقه امامیّه، جلد اول، چاپ اوّل، تهران: انتشارات سمت.
 
Chapentier, E, (2002), A paradox of contract theory: the opposition formalism / consensualism. Les Cahiers de droit, 43(2), 275–297
Domat,  (1835), Les lois civiles dans leur ordre naturel , dans J. REMv (dir.), Œuvres complètes de J. Domat, t. 1, Paris, Alex-Gobelet Libraire
Ducharche, L (1985), Le contrat et les règles de preuve», R.D.U.S.
Grothius, H. (1953), The Jurisprudence of Holland, t1, Oxford,  Clarendon Press.
Jeancklos, Y. (1987), Formalisme et consensualisme : la sempiternelle querelle du droit des contrats, dans Hommages à G. Boulvert, Nice, Service d'édition scientifique — Université de Nice, p. 333.
Pataut,  M.(1953), Introduction historique au droit des biens, Paris, PUF, 1989, p. 199-215

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 01 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404